Thuisenergiewijzer · Kennisbank
Kennisbank: energiebegrippen uitgelegd
De belangrijkste begrippen rond de energiehuishouding van je woning, kort en helder uitgelegd. Elk begrip linkt door naar de verdieping op deze site en, waar mogelijk, naar een gezaghebbende bron.
- Aansluitwaarde
-
De zwaarte van je elektriciteitsaansluiting, uitgedrukt in fasen en ampère, bijvoorbeeld 1×35A of 3×25A. Bepaalt hoeveel je huis maximaal tegelijk kan afnemen (en terugleveren) en wat je aan vaste netbeheerkosten betaalt.
- Aardlekschakelaar
-
De beveiliging in de meterkast die razendsnel uitschakelt bij een lekstroom en zo beschermt tegen elektrocutie. Moderne groepenkasten hebben er vaak twee, zodat bij een storing niet je hele huis tegelijk uitvalt.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Ampère (A)
-
De eenheid van stroomsterkte. Samen met de spanning (230 volt) bepaalt het aantal ampère het vermogen: een gewone groep van 16A kan ongeveer 3.680 watt leveren. Zekeringen en aansluitwaardes worden in ampère uitgedrukt.
- Arbitrage (energiehandel)
-
Arbitrage is stroom opslaan als die goedkoop is en gebruiken of terugleveren als die duur is. Met een thuisbatterij en een dynamisch contract kan dat wat opleveren, maar het prijsverschil moet groter zijn dan je verliezen en de energiebelasting.
- Balansventilatie (WTW, systeem D)
-
Een ventilatiesysteem dat lucht mechanisch aan- én afvoert en met een warmtewisselaar de warmte uit de afgevoerde lucht terugwint (WTW). Zo ventileer je zonder je warmte weg te gooien; het rendement ligt rond de 90 tot 95%. Belangrijker naarmate een huis beter geïsoleerd is.
- Bidirectioneel laden (V2G)
-
Laden waarbij de auto niet alleen stroom opneemt maar ook kan terugleveren aan je huis of het net (vehicle-to-grid of vehicle-to-home). De auto werkt dan als een grote thuisbatterij. Sinds 2026 is het eerste consumentenaanbod in Nederland in gebruik (Renault Power V2G), als vast pakket van auto, laadstation en energiecontract; merkonafhankelijke oplossingen zijn er nog niet.
- Buffervat
-
Een watervat dat extra inhoud toevoegt aan een verwarmingssysteem. Bij een warmtepomp staat het vaak standaard in de offerte, terwijl het in de meeste woningen geen functie heeft, wat rendement kost en storingsgevoelig is.
- Calorische waarde (m³ gas naar kWh)
-
De energie-inhoud van aardgas: 1 m³ Gronings gas bevat ongeveer 9,77 kWh (bovenwaarde). Handig om gas- en stroomverbruik te vergelijken, bijvoorbeeld bij de overstap van een cv-ketel naar een warmtepomp.
- Capaciteitstarief
-
Een capaciteitstarief laat je deels betalen naar het vermogen dat je van het net vraagt, niet alleen naar het aantal kWh. In België bestaat het al; in Nederland wordt het overwogen om het net te ontlasten.
- COP en SCOP
-
De COP (Coëfficiënt of Performance) geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp levert per eenheid elektriciteit. De SCOP is het seizoensgemiddelde. Hoe hoger, hoe zuiniger.
- Dynamisch energiecontract
-
Bij een dynamisch energiecontract betaal je per uur (of kwartier) de actuele groothandelsprijs voor stroom. Die prijs kan bij veel zon en wind zelfs negatief worden.
- Energiebelasting
-
De energiebelasting is een heffing op elektriciteit en gas die de overheid vaststelt. Ze maakt een groot deel van je kale kWh-prijs uit en staat los van je energiecontract.
- Energielabel
-
Het energielabel geeft aan hoe energiezuinig een woning is, van A (zuinig) tot G. Het is verplicht bij verkoop of verhuur en bepaalt mede welke verduurzaming loont.
- Energiemanagementsysteem (EMS)
-
Een energiemanagementsysteem (EMS) is de software die je thuisbatterij, en soms ook je laadpaal of warmtepomp, aanstuurt om zoveel mogelijk voordeel te halen uit je eigen stroom en de energieprijzen.
- Enkeltarief en dubbeltarief (dal/nacht)
-
Bij enkeltarief betaal je altijd dezelfde stroomprijs; bij dubbeltarief geldt 's nachts en in het weekend een lager daltarief. Het voordeel van dubbeltarief is de laatste jaren klein geworden; wie echt op prijs wil sturen, kijkt eerder naar een dynamisch contract.
- ERE-certificaten
-
Een vergoeding voor stroom die je thuis in je elektrische auto laadt. Met een laadpaal met geijkte (MID-)meter en een backoffice-partij krijg je indicatief 10 tot 12,5 cent per kWh terug. Het is geen subsidie maar compensatie via brandstofleveranciers.
- F-gassencertificaat (bedrijfscertificaat BRL 100, bekendste instelling STEK)
-
Werk aan het koudemiddel van een airco of warmtepomp (aansluiten, vullen, afvoeren) mag wettelijk alleen door een F-gassen-gecertificeerd, STEK-erkend bedrijf. Een split-airco zelf aansluiten mag daardoor niet.
- Gigajoule (GJ)
-
De eenheid waarin warmte via een warmtenet wordt afgerekend. 1 GJ is ongeveer 278 kWh warmte. Handig om je warmterekening te vergelijken met een warmtepomp: je jaarverbruik in GJ maal 278 is je warmtevraag in kWh, en gedeeld door 6 heb je ruwweg het vermogen in kW dat een warmtepomp moet leveren.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Granny charger (laadkabel)
-
De losse laadkabel voor een gewoon stopcontact die vaak bij een elektrische auto zit. Handig als noodoplossing, maar langzaam (ongeveer 2,3 kW) en niet ideaal voor dagelijks gebruik of oude bedrading.
- Groepenkast
-
Het schakeldeel van de meterkast dat de stroom over de groepen verdeelt, elk met een eigen zekering (automaat) en beveiligd door een of meer aardlekschakelaars. 'Stoppenkast' is de oude term uit de tijd van smeltveiligheden.
- Hoofdzekering
-
De zekering van de netbeheerder, in het verzegelde deel van je meterkast, die bepaalt hoeveel stroom je hele huis maximaal tegelijk kan afnemen. Gangbaar is 1×35A of 3×25A. De waarde bepaalt ook je vaste aansluitkosten; verzwaren gaat via de netbeheerder.
- ISDE-subsidie
-
De Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) van de RVO geeft een tegemoetkoming op onder meer een warmtepomp, zonneboiler en isolatie. Het bedrag hangt af van het toestel en het vermogen en vraag je achteraf aan.
- Isolatieglas (HR++ en triple)
-
Isolatieglas bestaat uit twee of drie glasplaten met een spouw ertussen. HR++-glas en triple glas isoleren beter dan gewoon dubbelglas en verlagen zo je warmtevraag.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Isolatiewaarde (Rc, Rd en lambda)
-
Maten voor hoe goed er wordt geïsoleerd. Lambda is het isolatievermogen van een materiaal (lager is beter), Rd de isolatiewaarde van één materiaallaag (hoger is beter), en Rc die van de hele constructie samen. Voor ISDE-subsidie moet een laag doorgaans minimaal Rd 3,5 halen.
- Kaal leveringstarief
-
Het kale leveringstarief is de stroomprijs van je leverancier zónder energiebelasting en btw, grofweg de helft tot een derde van het all-in-tarief. De wettelijke minimum-terugleververgoeding na 2027 (50% tot 2030) rekent over dit kale tarief, niet over je all-in-tarief.
- Kilowatt (kW) en kilowattuur (kWh)
-
Kilowatt (kW) is vermogen: hoeveel energie een apparaat per moment vraagt of levert. Kilowattuur (kWh) is energie: vermogen maal tijd. Een apparaat van 2 kW dat een half uur draait, verbruikt 1 kWh. Je energierekening gaat over kWh; je aansluiting en zekeringen over kW.
- Kilowattuur (kWh)
-
Een kilowattuur (kWh) is de eenheid waarin energieverbruik wordt gemeten: het verbruik van 1000 watt gedurende één uur. Je energierekening rekent per kWh.
- Kookgroep
-
Een aparte, zwaardere groep in de meterkast voor elektrisch of inductie koken, meestal met een Perilex-stopcontact op twee fasen (2×16A). Nodig omdat een inductiekookplaat meer vermogen vraagt dan een gewone groep aankan.
- Krachtstroom (3-fase)
-
De volksmond voor een 3-fase aansluiting (400 volt), waarbij drie spanningsdraden tegelijk stroom leveren. Nodig of handig voor zware verbruikers zoals een laadpaal van 11 kW, een grote warmtepomp of doorstroomverwarming.
- Laadcyclus
-
Eén laadcyclus is een keer volledig opladen en weer ontladen. Fabrikanten geven de levensduur van een thuisbatterij vaak op in een aantal cycli, naast een aantal jaren.
- Lagetemperatuurverwarming (LTV)
-
Verwarmen met water op een lage aanvoertemperatuur (grofweg 35 tot 45°C), bijvoorbeeld via vloerverwarming of grote radiatoren. Het is de voorwaarde waaronder een warmtepomp een hoog rendement haalt.
- LFP (lithium-ijzerfosfaat)
-
LFP (lithium-ijzerfosfaat, LiFePO4) is de accuchemie die de meeste thuisbatterijen gebruiken. Ze is stabieler en brandveiliger dan andere lithium-ion-typen, tegen een iets lagere energiedichtheid.
- Load balancing
-
Techniek die het laadvermogen van een laadpaal automatisch terugregelt als de rest van het huis veel stroom vraagt, zodat de hoofdaansluiting niet overbelast raakt. Handig als je een laadpaal toevoegt zonder de aansluiting te hoeven verzwaren.
- Mechanische ventilatie (systeem C)
-
Het meest voorkomende ventilatiesysteem in Nederlandse woningen: een box zuigt continu lucht af in de natte ruimtes, terwijl verse lucht via roosters in de gevel naar binnen komt. Anders dan balansventilatie (systeem D) wint het geen warmte terug.
- Moduleren en pendelen
-
Moduleren is het variabel aanpassen van het vermogen van een warmtepomp; pendelen is juist kort achter elkaar aan- en uitslaan. Lang en rustig moduleren is zuinig; pendelen kost rendement en levensduur.
- Monoblock en split
-
Twee uitvoeringen van een lucht-water-warmtepomp. Bij een monoblock zit het koudemiddel volledig in de buitenunit en loopt alleen water naar binnen; bij een split loopt er koudemiddel tussen een binnen- en buitenunit.
- NEN 1010
-
De Nederlandse norm voor veilige laagspanningsinstallaties in gebouwen. Bepaalt onder meer hoe groepen, zekeringen en aardlekschakelaars in de meterkast moeten worden aangelegd, en dat zonnepanelen op een aparte groep horen. Werk aan de installatie hoort volgens deze norm door een erkend installateur te gebeuren.
- Netcongestie
-
Netcongestie ontstaat als het elektriciteitsnet te weinig capaciteit heeft om alle gevraagde of teruggeleverde stroom te transporteren. Het leidt tot wachtlijsten voor aansluitingen en tot afschakelende omvormers bij veel zon.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Noodstroom (eilandbedrijf)
-
Noodstroom betekent dat je installatie bij een stroomstoring op eigen kracht doordraait (eilandbedrijf). Dat kan alleen met een geschikte omvormer en meestal een aparte groep; de meeste batterijen schakelen bij netuitval juist uit.
- NTA 8800
-
De officiële rekenmethode waarmee sinds 2021 het energielabel van een woning wordt bepaald. Een gecertificeerd energieadviseur legt de kenmerken van de woning vast en berekent daarmee de energieprestatie; zelf online een label maken kan niet meer.
- Omvormer
-
De omvormer zet de gelijkstroom van zonnepanelen om in de wisselstroom die je in huis en op het net gebruikt. Het is na de panelen het onderdeel dat het vaakst vervangen moet worden.
- Onbalansmarkt
-
De markt waarop netbeheerder TenneT vraag en aanbod van stroom van minuut tot minuut in balans houdt. Prijzen schommelen er veel harder dan de uurprijzen van een dynamisch contract. Particulieren kunnen er niet zelf op handelen, maar wel via een leverancier die de thuisbatterij aanstuurt (via een handelsbatterij of een koppeling met het eigen batterijmerk).
- Ontladingsdiepte (DoD)
-
De ontladingsdiepte (depth of discharge) is welk deel van de capaciteit je daadwerkelijk gebruikt, vaak ongeveer 90%. De rest houdt de batterij achter de hand om langer mee te gaan.
- Opbrengst (kWh per kWp)
-
De maat om de opbrengst van zonnepanelen eerlijk te vergelijken: de jaaropbrengst gedeeld door het geïnstalleerde vermogen. In Nederland ligt dat rond de 800 tot 950 kWh per kWp per jaar, hoger aan de kust dan in het binnenland.
- Peakshaving
-
Peakshaving is het afvlakken van korte verbruikspieken met een thuisbatterij. Zo kun je soms een zwaardere en duurdere netaansluiting voorkomen.
- Round-trip-rendement (RTE)
-
Het round-trip-rendement is hoeveel stroom een thuisbatterij teruggeeft ten opzichte van wat erin ging. Bij ongeveer 85 tot 95% gaat zo'n 5 tot 15% verloren bij het laden en ontladen; dat telt mee in elke terugverdiensom.
- Salderingsregeling
-
De salderingsregeling laat huishoudens met zonnepanelen teruggeleverde stroom wegstrepen tegen afgenomen stroom, tegen hetzelfde tarief. De regeling stopt op 1 januari 2027.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- SEER (koelrendement)
-
De SEER (Seasonal Energy Efficiency Ratio) geeft aan hoe efficiënt een airco over het seizoen koelt: hoeveel koeling je krijgt per eenheid stroom. Hoe hoger, hoe zuiniger. Voor verwarmen geldt de SCOP.
- Single-split en multi-split
-
Bij een single-split airco hoort één binnenunit bij één buitenunit; bij een multi-split stuurt één buitenunit meerdere binnenunits aan. Losse single-splits zijn samen vaak goedkoper en pendelen minder dan een multi-split.
- Slimme meter
-
De slimme meter is een digitale energiemeter die op afstand wordt uitgelezen en het verbruik per periode meet. Voor een dynamisch contract is een slimme meter nodig, zodat de prijs per uur (of kwartier) kan worden toegepast.
- Stadsverwarming (warmtenet)
-
Verwarming via een ondergronds net van leidingen met warm water, in plaats van een eigen ketel of warmtepomp. Je kunt niet van leverancier wisselen, daarom stelt de ACM jaarlijks maximumtarieven vast: voor 2026 € 40,97 per GJ plus vaste kosten. Afsluiten mag, maar mag ook geld kosten en is niet in elke situatie mogelijk.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Stekkeraccu (plug-and-play)
-
Een stekkeraccu (plug-and-play thuisbatterij) sluit je zelf aan op een stopcontact. Zijn terugleververmogen is standaard begrensd op 800 watt; dat is de grens waarboven hij als productie-eenheid van type A geldt en moet worden aangemeld. Hij is goedkoper, maar minder krachtig dan een geïnstalleerd systeem.
- Stooklijn
-
De stooklijn koppelt de aanvoertemperatuur van je verwarming aan de buitentemperatuur: hoe kouder buiten, hoe warmer het water. Bij een warmtepomp is een zo laag mogelijke stooklijn de belangrijkste knop voor een hoog rendement.
- Terugleverkosten
-
Kosten die sommige energieleveranciers rekenen voor de stroom die je met zonnepanelen teruglevert, soms een vast bedrag per maand en soms afhankelijk van de hoeveelheid. Ze verschillen per leverancier en wegen zwaarder naarmate de saldering wordt afgebouwd. Niet te verwarren met de terugleververgoeding, die je juist ontvangt.
- Terugleververgoeding
-
De terugleververgoeding is wat je energieleverancier betaalt voor stroom die je teruglevert. Na het einde van de saldering wordt die vergoeding de belangrijkste opbrengst van teruglevering.
- Thuisbatterij
-
Een thuisbatterij slaat je zonnestroom op om later te gebruiken, waardoor je zelfverbruik stijgt. Dat wordt waardevoller nu de saldering stopt.
- Trias Energetica
-
De Trias Energetica is de leidende volgorde voor verduurzaming: beperk eerst de energievraag (isolatie), gebruik dan duurzame bronnen, en pas als laatste efficiënt fossiele energie. Onze energiescan volgt deze ladder.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Warmtepomp
-
Een warmtepomp verwarmt je huis door warmte uit de lucht, bodem of het water te halen en op te waarderen met elektriciteit. De efficiëntie wordt uitgedrukt in COP en SCOP.
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
- Warmtepompboiler
-
Een boiler die warm tapwater maakt met een kleine warmtepomp in plaats van gas of een elektrisch element. Met een COP van ongeveer 2,7 is hij zo'n drie keer zuiniger dan een elektrische boiler, maar hij verwarmt niet je huis.
- Wattpiek (Wp)
-
Wattpiek (Wp) is het piekvermogen van een zonnepaneel onder standaard testomstandigheden. Een set van bijvoorbeeld 3.600 Wp bestaat uit negen panelen van 400 Wp.
- Zelfconsumptie (eigenverbruik)
-
Het deel van je opgewekte zonnestroom dat je direct zelf gebruikt in plaats van teruglevert. Na het einde van de saldering in 2027 wordt een hoge zelfconsumptie financieel belangrijk: zelf gebruiken bespaart het volle leveringstarief, terugleveren levert nog maar een lage vergoeding op.
- Zero-export (omvormer knijpen)
-
Een instelling van een regelbare omvormer waarmee je minder of geen stroom teruglevert aan het net. Handig bij een lage of negatieve terugleververgoeding, vaak in combinatie met een thuisbatterij.
- Zonnepaneel
-
Een zonnepaneel zet zonlicht om in elektriciteit met fotovoltaïsche cellen. Het vermogen wordt uitgedrukt in wattpiek (Wp).
Meer hierover op ThuisenergiewijzerWikipedia (opent bij de bron, nieuw tabblad)
Begrippen worden onderhouden en waar mogelijk voorzien van een bron · laatst bijgewerkt 23 juli 2026.
Ontdek verder
Energiescan
Eén scan, één geprioriteerd plan: welke maatregel levert voor jouw woning het meeste op, en in welke volgorde.
Doe de energiescan →Subsidies en regelingen
Actueel overzicht van ISDE, BTW-regels en leningen voor verduurzaming, met bron en datum.
Bekijk subsidies →Zonnepanelen
Reken de opbrengst en terugverdientijd voor jouw dak uit via PVGIS, ook na het einde van de saldering.
Bekijk zonnepanelen →Warmtepomp
Efficiënt verwarmen zonder gas: reken de besparing en terugverdientijd uit, inclusief ISDE-subsidie.
Bekijk warmtepomp →